Düşünce
Bu etiketi taşıyan 174 yazı, yeniden eskiye.
Mutlak Özgürlük Çağdında Maruf ve Münkerin Epistemik Krizi
Modern felsefede ne bilgi ne de ahlaki değerler nesnel bir hakikate dayanmaktadır. Michel Foucault ve benzeri teorisyenlere göre iyi-kötü tamamen iktidar/güç tarafından üretilmektedir. Siyasi otorite kendi ahlakını bunun da ötesinde hakikatini kendi inşa eder ve bu güce sahiptir.[6] Ancak islam dininde böyle bir uygulamanın yeri yoktur. Bu, marufu bilen ve uygulayan her iktidar sahibi Müslüman için geçerli olmalıdır. Irak valisi İbn Hubeyre’nin, Emevi halifesinin buyruklarını yerine getirirken sorumluluktan kurtulabileceğinin mümkün mü olduğunu sorduğunda, Hasan-ı Basrî ‘‘Allah’ın hakkı halifenin hakkından önce gelir. Allah seni halifeden korur fakat halife seni Allah’tan koruyamaz.’’ cevabını verir.[7] Bu cevap göstermektedir ki siyasi irade, dönemin hâkim otoritesi veya beşeri gücü elinde tutan bir devlet başkanı kendi doğrusunu veya ahlakını dinin sınırlarını aşacak şekilde ortaya koymamalıdır.
Nuran Öndeş · Sayı 69DenemeBir Avuç Dünya: Talut’un Nehrinde Modern İnsanın Portresi
İnsan, heveslerinin efendisi olduğunu sanırken çoğu zaman onların hizmetkârıdır. Talut'un nehrindeki imtihan tam da bu noktada derinleşir. Çünkü insanoğlunun kana kana yudumlamak ile avucunun yettiği kadarını almak arasında yapacağı o hayati tercih, alelade bir susuzluğu giderme eyleminin çok ötesinde, bireyin evrendeki kendi mevcudiyetini, arzularının hududunu ve iradesinin gücünü tayin ettiği bir medeniyet tasavvuru tercihidir.
Mustafa Seçkin · Sayı 67DenemeTecrübenin İflası: Malumat Çağında İnsan
Doğayı ve evreni sadece yüksek çözünürlüklü görseller üzerinden tanıyan fakat ayağı çamura değdiğinde rahatsız olan insanın durumu tam da budur. Sistem, insanı kâğıt üzerinde her şeyi çözen ama hayatta hiçbir şeyin sorumluluğunu alamayan korunaklı bir alana hapsetti. Bilgi, insanı dünyayla bağ kurmasını sağlayan bir köprü olmaktan çıkarak, insanı dünyadan koruyan/soyutlayan bir yalıtım malzemesine dönüştü.
Abdülkadir Demircan · Sayı 66DenemeÖzgürlük Denince ve Durup Düşününce
Makul bir gerekçe, amaç ve niyetten azade bir söz ve eylem için bir zarafet ve nezaket arayışı da söz konusu olmadığından şımarık özgürlük edep/âdab gözetmez. Erkanın insanı insan kılan, kurumsal sürekliliği sağlayan koruyucu sınırlarını idrak edemez.
Hüseyin Sarıoğlu · Sayı 64DenemeMuhitimiz Neresi?
İlmî muhit, tüm anlamlarıyla, nitelikli düşüncenin üretildiği ve en önemlisi onu öylece terk etmeden adreslendiği; bu yönüyle aslında düşüncenin mekansallaştığı bir hali ifade ediyor. Mekansallaşan düşünce adresi belli bir biçimde meraklılarının her gün uğrayarak biraz daha pişirdiği leziz bir yemek hüviyetindedir.
Hüseyin Nasrullah İnan · Sayı 64DenemeÇokluk ile Tenhalık Arasında
“Daha hızlı yaşamaya çalışan herkes nihayetinde daha hızlı ölecektir. Hayatı daha doyurucu hale getiren şey olayların toplam miktarı değil, sürem deneyimidir. Bir olayın diğerinin hemen ardından geldiği yerde, kalıcı hiçbir şey meydana gelmez.” Byung-Chul Han, Zamanın Kokusu
Mustafa Eser · Sayı 64DenemeKuzeye Bakınca Erciyes’i Görememek
Arz’ın Rasûlullah’ı tanımaktan başka çaresi olmadığına inanıyorum mesela. Medine’de bunun için bulunmaya çalıştım, Mekke’nin havasını ciğerimin dibine değin bundan çektim. Bunların alelade şeyler olmadığına da eminim. Bir insan tanımakla çok şey değişir ve tanımak için de yaşadığı coğrafyayı iyice tanımak gerekir. Tam bu noktada yeniden memleketim diyorum işte, evvela kendimi tanımak istiyorum çünkü.
İbrahim Halid Aldemir · Sayı 64DenemeOntolojik Bir Zorunluluk Olarak “Adalet”
Aristotelesçi anlamda dağıtıcı adalet (distributive justice), toplumsal ödüllerin ve görevlerin yetenek ve erdemle mütenasip bir şekilde paylaştırılmasını öngörür (dedikoduyla değil yani). Liyakâtin esas alınmadığı bir düzende, toplumsal vasat bir kast sistemine dönüşür. İltimas, akrabalık bağları veya ideolojik yakınlıklar üzerinden kurulan tahakküm ilişkileri, liyakât ilkesini aşındırarak toplumsal sözleşmeyi kadük bırakır. Adalet burada bir ‘terazi’ vazifesi görür; bu terazi, liyakati tartan, yetkinliği tescil eden ve toplumsal mobilizasyonu adil bir rekabet zeminine oturtan yegâne mekanizmadır, şirazesi kaymadıysa.
Zehra Tunç · Sayı 63DenemeCemil Meriç’in Modernleşme ve Batılılaşma Eleştirisi -II-
Meriç’e göre, Batı kendi medeniyetini üstün bir seviyeye yerleştirmiş; bilim, teknoloji, sanat ve felsefede ilerleme kaydetmiştir. Batı’nın akılcılığı, bireyselliği ve özgürlüğü onu dünya sahnesinde egemen kılarken, aynı zamanda insanı maneviyatından da uzaklaştırmıştır. Batı’nın gözünde Doğu her zaman “öteki”dir.
Hüseyin Aydoğdu · Sayı 62DenemeCemil Meriç ve Hint Dünyasının Keşfi
Oryantalizmin neliğine ilişkin çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, Edward Said’in Orientalism başlıklı eseri, oryantalizm disiplininin ideolojik yanını deşifre etmesi açısından en etkili eser olmuştur. Bu eserinde Said, oryantalizmin üç alanını birbirinden özenle ayırmıştır. Bunlardan ilki olan bilimsel oryantalizm, İslâm medeniyetine dair literatürün toplanması-korunması ve kütüphanelerimizde bulunan kimi yazma eserlerin tahkik edilerek yayınlanmasıdır.
Fatih Toktaş · Sayı 62DenemeBir Diriliş Marşı Lazım…
İslam âlemindeki meseleler “evin içinde” cereyan eden meseleler olarak görülmeli ve oradan yola çıkarak çözümler üretilmeli. Diğer bir ifadeyle hadiselere duygusal zeminde değil, tarihin yüklediği sorumlulukla, akıl ve mantık ekseninde bakmaya mecburuz. Devlet gemisini yürüten siyasilerimizin bu akılla hareket ettiklerini görüyorum, yarına dair umudum artıyor.
Bilal Kemikli · Sayı 62DenemeKonuşan Bir Zihinle İlk Karşılaşma:
Okuru ikna etmeye çalışmaz, onu sarsmaya ve uyandırmaya çalışır. Belki de yeni neslin ondan rahatsız olmasının sebebi tam olarak budur: Cemil Meriç gerçeklik ile okurun karşısına çıkar ve düşün der. Her şeyi olduğu gibi kabul etme, düşün, araştır.
Betül Zeyrek · Sayı 61DenemeDüşüncenin Gökkuşağında Bir Yolculuk: Cemil Meriç’i Anlama Çabası
Yazar, özellikle genç kuşakların Meriç’i ya ideolojik bir figür ya da romantize edilmiş bir “yalnız mütefekkir” olarak görme eğilimine karşı, onu metinleri üzerinden yeniden okumayı teklif eder. Bu yönüyle kitap, bir tanıtım çalışmasından çok bir “okuma rehberi” işlevi görür. Melike Nur COŞKUN Mustafa Armağan’ın kaleme aldığı Cemil Meriç: Düşüncenin Gökkuşağı, yalnızca bir biyografi denemes...
Melike Nur Coşkun · Sayı 61Deneme“Babam Cemil Meriç”
Kitabın özünün özü olarak da görebileceğimiz bu hoş hatıra bizlere Cemil Meriç’in inanmışlığını, azmini, zekasını, eş ve baba olarak duruşunu, zarafetini, kitaba ve okumaya duyduğu sarsılmaz bağlılığını, estetik duyarlılığını, kelimelerden inşa ettiği anlam dünyasındaki titizliğini, hafızasını, iradesini ve sabrını gösterir.
Nihal Pakırdaşı · Sayı 61DenemeHür Tefekkürün Kalesi
Cemil Meriç okurları bilirler ki kelimeler üzerinde size tefekkür sofrası açar. Bir bakıma siz kelimeler dünyasının içinde dolaşmaya başlarsınız ve payınıza düşeni alarak yolunuza devam edersiniz. Bir başka okuyuşunuzda ise başka bir cümleyle, kelimelerle sizi alıp diyarlardan diyarlara götürdüğü olur. Böylesi zengin tefekkür sahibi kalem azdır.
Recep Garip · Sayı 61DenemeCemil Meriç ile Yazılmış Bir Gençlik Hikâyesi
Lisede bu cümle beni sarsmıştı. Çünkü “gericilik” o yıllarda bir yafta olarak kullanılıyordu. Meriç kelimeyi ters çeviriyor, içini yeniden dolduruyordu. Üniversitede kendi kitabımın sayfa 80’ini bulduğumda o sarsıntıyı yeniden yaşadım. Bu cümle savunma değildi; bir kavramın haysiyetini iade etme çabasıydı.
Sinan Özyurt · Sayı 61DenemeCemil Meriç yahut ‘Zihnî İstiklalci’ Bir Aydının Portresi
Cemil Meriç’le kavga edenlerin büyük kısmı, aslında Meriç’le kavga etmiyor: Kimi kendi devrim mitini korumak için, kimi kendi yerlilik hikâyesini parlatmak için, kimi de düşünmeden saf tutmanın konforunu kaybetmemek için. Cemil Meriç bu kavgada bahane. Asıl kavga, düşünmenin bedeliyle. Ve evet: Bu ülkede hâlâ Cemil Meriç konuşuluyorsa, bu bir kriz değil, şanstır.
Özcan Ünlü · Sayı 61DenemeBir Facianın Hikâyesi veya Tilki Hâlâ Ayakta
Cemil Meriç çok büyük bir gayretin ve azmin tecessüm etmiş hali. Hayatı boyunca hakikatin peşinde koşturmuş bir çilekeş denebilir onun için. Bu çileli yol yürüyüşün semerelerini kendisinden sonraki nesillere bıraktığı apaçık bir hakikat. Biz de ardında bıraktığı bu birikimden faydalanma nimetine ermiş bir nesil olduğumuz için kendimizi talihli sayabiliriz.
M. Nezihi Pesen · Sayı 61DenemeTürkiye’de Sağ Düşüncenin Yeniden Üretimi ve Cemil Meriç
Meriç, sağ düşünceye eleştirel bir metodoloji kazandırmaya çalışır; onu kendi içine kapanmış, hamasi ve kendini tekrar eden bir yapı olmaktan çıkarma çabasındadır.
Faruk Karaarslan · Sayı 61DenemeCemil Meriç’i Eleştirmek
Cemil Meriç’in Umrandan Uygarlığa adlı eserinde “Zavallı Türk intelijansiyası! Kimlerin peşinden gitmiş. Düşmanları dost, dostları düşman tanımış. Peygamber’in adını anmaya cesaret edemeyen bir Efganlıyı Peygamber kadar saygıya layık görmüş.” (Meriç, 1996, 77) şeklinde biten “Cemâleddin Efganî Dosyası” başlıklı bir yazısı vardır.
Muhammet Sani Adıgüzel · Sayı 61Denemeİdrak Ufkumuzu Aydınlatan Adam: Cemil Meriç
Cemil Meriç, Sezai Karakoç, Necip Fazıl gibi kalem ve gönül ehli güzel insanlar görevlerini büyük ölçüde tamamlayıp bizim gönül labirentlerimize ışık tutacak eserler verip gittiler. Dolayısıyla bizim neslimizin üzerindeki tesir ve faydaları sayılamayacak kadar çoktur. Rabbim yazdıklarını kendilerine sadaka-i cariye olarak kabul etsin, kabirlerini ve ahiretlerini aydınlatsın.
Mülayim Sadık Kul · Sayı 61DenemeDüşünmeye Bir Çağrı: Cemil Meriç’in Düşünsel Serüveni ve İslam’a Yaklaşımındaki Değişimler
Bir bütün olarak yazdıklarına bakıldığında, ağırlıklı olarak dinine, vatanına ve toplumuna bağlılığını vurgulayan bir düşünce geliştirdiği görülür. Dine bakışındaki dıştan ve eleştirel yön ile daha sonraki dönemlerde geliştirdiği içten ve sahiplenici yön okuyucu açısından bir tezat gibi görünse de Meriç açısından kendi düşüncesi bir bütün olarak bir düşünme faaliyeti ve bir arayışı temsil eder.
Muhammet Çelik · Sayı 61DenemeCemil Meriç ve Bir Arayışın Münzevi İşçisi
Cemil Meriç, 1955 yılında görme yetisini tamamen kaybetmiş ancak bu durum, onun üretimini durdurmamış; aksine sözlü örgütleme ve dikte ile çalışmalarını biteviye sürdürmüştür. O, “yerel tefekkürden evrensel düşünceye” geçişi önemseyen bir düşünür olarak kendi coğrafyasının, tarihinin ve kültürünün bilinmesi gerektiğinin altını çizmiş ve bununla birlikte dünya ölçeğinde düşünmenin de şart olduğunu vurgulamıştır.
Temel Hazıroğlu · Sayı 61DenemeAraftaki Kaçak: Cemil Meriç
Cemil Meriç, Batı’yı tanıtarak sevdiren, sonra kavratarak uzaklaştıran; bu arada bize kendi dünyamızın inceliklerini keşfettiren mütefekkir.
Dr. Mustafa Özel · Sayı 61