Deneme

O Kadar Açıldı Ki Gözden Kayboldu

Bedenin muhafazası, şahsiyetin muhafazasıdır.

Tesettür kelimesi Arapça örtmek, gizlenmek, kuşanmak gibi anlamlara gelir. İnsanın günlük hayatını idame ettirmek için açıkta tutması gereken el, yüz, ağız, göz gibi organları yaratılışta bedeninin en görünür yerlerine ikame edilmiştir. Kur’an’da mümin kadınların kendiliğinden görünen yerlerin haricinde ziynet yerlerini açığa vurmaması direktifi (Nisa 31) bu doğal ve de hilkate yönelik tarafı işaret etmektedir. Zira bütün bedeni kapatıp bütün organları gizlemek insanın sorumluluğuna matuf ekonomik ve sosyal hayatını sürdürmesine manidir.

 İnsanın yaşamsal faaliyetlerini yerine getirebilmesi için el, yüz, ağız, göz ve endamını (boy bos) yoğun ve de rahat kullanabilmesi gerekir. Bedenin muhafazası, şahsiyetin muhafazasıdır. Kadında erkeği ve erkekte kadını manipüle edebilecek vücut unsurları ancak her iki cinsin bakış, disiplin ve kontrolü ile doğal sınırlarına çekilebilir. Kadın ve erkeğin, birbirini salt korunulması ve uzak durulması gereken olarak görmesi, hayat boyu başka bir şeyle uğraşmaya zaman bulamayacak denli gayret, çaba ve mücadele gerektiren bir meşguliyete sevk edecektir. Halbuki örtünme kadar bedenin örtünme dışı yerleri de fıtridir ve hilkatin gereğidir. 

Giysinin ifratı ne denli beden-ruh dengesini bozarsa tefriti de aynı derecede bu dengeyi sarsabilecektir. Ali Haddadadil’in “Çıplaklık Kültürü ve Kültürel Çıplaklık” isimli kitabında ifade ettiği gibi: “Giysi, her insanın en özel evidir; herkes evvela giysisinin içinde yaşar, daha sonra evinde.”

Nigah (bakış) ile günah arasındaki yakınlık aynı zamanda bakan ile bakılan arasındaki sınırı da ima etmektedir. Zira bakış baktığı şeyi değiştirip dönüştürerek tahayyül ve tasavvuruna malzeme yapabilir. Dolayısıyla tesettür, nazarların setredilmesi ile tamamlanan bir şeydir. Örtünmesi gereken sadece kadın değil, aynı zamanda erkektir de. Diğer yandan her cins kendi hemcinsine karşı da bedensel sınırları gözetmek zorundadır. İslami direktifler insanı sadece karşısındakinden korumaz, diğer taraftan kişiyi kendinden de muhafaza eder. 

Elbise insanın ilk evidir. Ona kavuşması, bir varlıksal hataya düşme neticesinde olmuştur. Kur’an bunu yasak ağaçtan yiyen Âdem (as.) ve eşi Havva annemizin işledikleri günah neticesi duydukları pişmanlığa dayandırır: “Bunun üzerine ikisi de o ağaçtan yediler. Hemen ayıp yerleri kendilerine açılıp görünüverdi. Ve üzerlerine cennet yaprağından örtüp yamamaya başladılar. Âdem Rabbinin emrinden çıktı da şaşırdı.” (Taha Suresi 121) 

Hayâ duygusu insana fıtri çekince yetisi kazandırır. Vicdan nasıl insanın kalbini tefrik melekesi ile doğruyu bulmaya yöneltirse, hayâ da kişiliğini koruma, sınırlarını muhafaza etme noktasında bir erken uyarı sistemidir. İnsan vicdan sayesinde olduğu gibi hayâ sayesinde de kendisini kendinden korur. Hz. Peygamberin ashabına yönelik söylediği, “İnsanlık ilk günden beri bütün peygamberlerin üzerinde ittifak ettikleri bir söz bilir: Şayet utanmıyorsan, dilediğini yap!” (Buhari, Edeb, 78) Kişi giydiği kıyafetiyle bedeninin sınırlarını aşıyorsa, bir başka deyişle, elbise bedeninde giyilenden çok giyilmedik yerler bırakıyorsa erken uyarı sisteminde bir arıza var demektir. Bunun salt kadınlara özgü bir durum olmadığını bilmem söylemeye gerek var mıdır? Hiç şüphesiz erkeğin de örtüsü vardır. Hicap içinde bulunduğu durumdan mahcubiyet duymaktır ki. Neyin içinde bulunursanız onun mahcubiyetini duyarsınız. Bu istenmedik bir mekânda olmak da olabilir, uygunsuz bir kıyafetin içinde olmak da. 

Örtünmek insani bir reflekstir. Birinci derecede kapanması gereken yerleri fark edip hemen kapatmaya davranmak, bütün insanlara mahsus bir farkındalıktır. Bu farkındalık ilahi bir bağıştır. Zira vahiyle sabit bir dayanağa sahiptir: “Ey Âdemoğulları, size mahrem yerlerinizi örtecek giysi, süslenecek elbise indirdik. Hayırlı olan, takva elbisesidir. İşte bu(nlar), Allah'ın ayetlerindendir, belki düşünüp öğüt alırlar.” (Araf 26)

Dikkat edilirse Kur’an “elbise”den bahsederken onun indirilmiş olduğundan bahsediyor. Kuşkusuz gökten yere elbise yağması gibi bir şey değildir buradaki kasıt. Çıplaklığı fark edip yadırgamak ve acilen bedenin fıtraten örtüye ihtiyaç hisseden yerlerini örtmeye davranmak olmalıdır, Allahu âlem. Hiçbir dine inanmayan, tanrıtanımaz insanlar da bu yaradılış saikiyle örtünürler. Bu öğrenilmiş bilgi değil indirilmiş bilgiye tabi olmanın bir sonucudur.

 Elbisenin birinci görevi örtünmeyi sağlamak, ikinci görevi süslenme unsuru olmasıdır. İnsanın elbisesiz çıplak bedeni nazarları rahatsız eden, kaba bir görüntü sunar. Elbise bu çıplaklıktan mütevellit bakışı yorup rahatsız eden bedeni örterek süslü görünmesini sağlar. Örtünmekten sonra gelen şey giyinmektir ki bedene bir kıyafeti yakıştırma ile anlam kazanır. Giyinmeye çalışırken örtünmeyi unutanlar olduğu gibi, örtünmeye çalışırken soyunanlar da yok değildir. Takva elbisesini giymeden üzerimize ne alırsak alalım görüntüde örtünmüş olacağımız açıktır. Örtünme ve tesettür sadece kıyafette değil, sözde, fiilde ve eylemde de olmazsa olmaz bir alamet-i farikadır. 

İçinde yaşadığımız zaman ve onun tezahürü olan toplum ilginçtir açılmak-kapanmak boyutunda kadının bedenine odaklanmıştır. Açılmanın örtülü olanı inanmış kadınlara, örtüsüz olanı inanmış erkeklere mahsustur. Erkeğin tesettürü problemi, herkesin kadının tesettürüne yoğunlaşması neticesi neredeyse unutuşa terk edilmiştir. Erkek cinsini mesuliyet dışına iten bu arızalı bakış, kadın bedenini denetleyici müfettiş olarak yine erkekleri görevlendirmiştir. Bugün inanmış erkeklerin açılması, mesture kadınların açılmasından daha hızlı ve daha derindir. Kimi makam koltuğuna binip evinden uçsuz bucaksız vadilere açılırken kimisi kurulduğu şöhret ve servet arabasında mahallesinden çok uzak diyarlara açılabilmektedir. Halbuki etrafında büyük bildikleri insanlar bu zevatı ne çok uyarmışlardır “mensup ve ait olduğun noktadan fazla açılma” diye. Keşke inanç sahibi erkeklerin bulundukları yerden ne kadar uzaklara açıldıklarını bu kepenkleri kapanmış gözlerle görebilmiş olsaydık kimin açıldığının kimin kapandığının ayrımına daha adaletli biçimde varabilirdik. 

 

 

Editörün Seçtikleri