İçeriğe geç
Ara
Deneme · Sayı 50 · Nisan 2025

Tanrı Dağlarının Eteklerinde Bir Tefekkür Esintisi

Zübeyir Şekerci
3 dakikalık okuma

Almatı’dan kara yolutla Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’e geçmiştik. Sınırdan geçişte pasaport kontrolü dışında eşya kontrolü olmamıştı. Belki de Türki devletler arasında sınır geçişlerinde görece esneklik gösteriliyordur diye düşündük. Otobüsün indirdiği yerden yolculukta tanıştığımız Malezyalı bir arkadaşla konaklayacağımız yer geçtik. Bir taksi uygulamasından taki çağırmış ve kendi ödemişti. Israrcı olmamıza rağmen zaten ücretin az olduğunu belirtmesine karşın biz de İstanbul’a yolu düştüğü takdirde bir yemek sözü vermiştik. Bereketli bir anlaşmaydı.

Konakladığımız yere vardığımızda otelin kapısını vaktin gece yarısını geçtiğinden ötürü bir süre kimse açmadı. Daha sonra bir hanımefendi ve bir beyefendi açtılar. Bizimle oldukça akıcı bir Türkçe ile iletişim kuran hanımefendiye Türkçeniz çok güzel kabilinden bir cümle sarf ettiğimizde “sevince insan öğreniyor” dönütünü almıştık. Çift olduklarını düşündüğümüz beyefendi ve eşi hanımefendi kaldığımız süre boyunca bizle çok güzel ve içten ilgilenmişlerdi.

Yorucu yolculuk sonrası birkaç saat dinlenmiş ve sabah yola koyulmuştuk. İlk durağımız Bişkek’in meşhur Oş Pazarı’ydı. Tekstilden gıdaya değin geniş bir alış veriş ağına sahip Oş Pazarı bir hayli yoğun sirkülasyona sahip. Pazarın içerisinde bulunan bir lokantada kahvaltı yaptıktan sonra içeriyi gezmeye koyulduk. Hediyelik eşya alırken pazarlık sünnetini de sonuna kadar yerine getirdik. “Hijyen” algısını alt üst edecek bir Pazar olmasının yanında bir hayli renklilik arz ediyordu. Öğle vaktinin girmesiyle duyduğumuz ezan dikkatimizi çekmişti. Zira yol boyu gelirken İslam’ı temsil eden giyim-kuşam dikkat çekmişti. Nitekim seyahat boyunca bu temsiliyeti hissedecektik.

Bişkek, Tanrı Dağları’nın kuzey eteklerinde yerden 750 m yüksekliğe kurulmuş bir şehirdir. İslam ansiklopedisinde şehrin isminin 1766 yılında Kazak Hanı Abılay’a karşı savaşan Pişpek adlı kahramandan geldiği rivayetinden bahsediliyor. 1917 Bolşevik İhtilali öncesine kadar şehirde yirmi cami ve mescid vardı. İhtilalle beraber Dunganlar’a ait bir cami ortadan kaldırıldığı gibi diğer Türki devletlerde olduğu gibi burada da müslümanlara ciddi baskı uygulandı. Sovyetler dağıldıktan sonra bağımsızlığını ilan edildikten sonra aşamalı olarak serbesti sağlandı. Tarım ve hayvancılığın yoğun olduğu Bişkek, modern paradigmaya göre şehir düzeni olarak “gelişmemişlik” arz ediyor diyebiliriz. Zira şehir içi ulaşım bilhassa yayalar için kaotik bir yere sahip. Bu sebeple yaya iken dikkatli olmaya gayret ettik.

Otele dönüp namazı kıldıktan sonra çağırdığımız taksi gelmiş ve nice mitlere konu olan Tanrı Dağları’nın eteklerine dümeni kırmıştık. Şehir merkezinden dışarı çıktığınız vakit sıradağlar sizi tüm cesametiyle karşılıyordu. Yeni nesil Türkçe parçalara aşina olan Kırgız şoförü Cem Karaca ve Barış Manço ile tanıştırmıştık. Cem Karaca eşliğinde Al Arşa Milli Parkı’na varmıştık. Hava biraz serin ve yürümeye müsaitti.

Tanrı Dağlarının Eteklerinde Bir Tefekkür Esintisi

Parkın girişinde “insan”a alışmış sincaplar sizi karşılıyor. Tanrı Dağları’nın eteklerinde olan Al Arşa milli parkı yoğun bir ilgiye mazhar. Maviden beyaza renk cümbüşüne sahip dağlara yeşilin binbir çeşit tonuyla eşlik ediyordu. Türk mitolojisinde ayrı bir öneme sahip olan Tanrı Dağları cesametiyle sizi büyülüyor. Parkın içerisinde yürürken vadilerin arasından akıp gelen suların sesi tabii bir ses ritmi oluşturuyordu. Bir süre yürüyüşün ardından su kenarında durmuş ve tabiata kulak vermiştik.

Bir iki saat yüryüşün ardından giriş kısmındaki mescitte Kırgız bir abinin imametinde akşam namazını kılmış ve saatin geç olmasından ötürü kapı önünde aracıyla bekleyenlerden bir abiyle anlaşıp yola koyulmuştuk. Şehir merkezine yakın bir yerde araç değişimi olmuştu. Taksiciliğin ciddi bir kazanç teşkil ettiği için bu tip olaylar bizi şaşırtmıyordu. Yeni geçtiğimiz aracın sahibiyle konuştuğumuzda “turan”dan bahsetmiş ve bir olmalıyız vurgusunu yapmıştı. Telefon kılıfındaki Filistin bayrağı da bizi mutlu etmişti.

Otelde bir süre dinlendikten sonra yemek için tekrar dışarı çıkmıştık. Bişkek’e veda etmeden at eti yoğunluklu yöresel bir yemek olan beşparmak yemeye niyetlendik. Beşparmak denmesinin nedeni adı üstünde eldeki beş parmağın da aktif kullanılarak yenmesiyle ilgili. Öyle ki bu yemeği elle yemeyene hoş bakılmazmış. Burada çatalla yemek yemenin bir “medeniyet” ölçüsü olduğunu savunan ve elle yemenin Araplara mahsus bir “olgu” olduğunu iddia eden Türk sekülerinin tespitlerinde ne denli haksız olduklarını bir anlamda teyit etmiştik. Oryantalist bakış açısının hakikatten uzaklaştırdığı bir gerçek. Beşparmak, şaşlık ve akabinde çay-tatlı ikilisiyle yeme-içme işini noktalamıştık.Bereketli bir günün ardından kaldığımız yere dönmüştük.

Ertesi gün sabah erkenden Bişkek Havalimanı’na gelmiş ve uçağı beklemeye koyulmuştuk. Havalimanının iç hatlar kısmı Türkiye’de ortalama bir otobüs terminalini andırıyordu. Dar ve bakıma muhtaç bir mescid, bakkalı andıran market ve benzeri “şey”lerle bir başkent havalimanı imajından oldukça uzaktı. Mescidde namazları kılmış ve Hüseyin’le vedalaşmıştık. Onu İstanbul’a yolcularken bense iki senenin ardından tekrar Özbekistan’a doğru yola koyulmuştum.