İçeriğe geç
Ara
Deneme · Sayı 68 · Ekim 2026

Bir Dönem Türkiye Gençliğinin Yüz Akı: Akıncılar ve İzmir Özeli

İzmir Akıncılar teşkilatının başkanı, efsane isim, Şehid Bahattin Yıldız Ağabeyimiz idi. Şehid diyorum, çünkü, hayatı boyunca hep mustazafların yanında yer almış olan Bahattin Ağabeyimiz, emperyal dünyanın saldırısına ve zulmüne maruz kalan dünyanın Afganistan coğrafyasındaki mustazaf Afgan halkının mustazaf yetimlerinin barınma ve iaşe problemlerini halletmek için yurt yapma faaliyetleri amacıyla Afganistan’a yaptığı seyahatlerin birinde, maruz kaldığı uçak kazasında şehit olmuştur.

Mustafa Yağmur
9 dakikalık okuma

Bu, bir hamaset cümlesi değildir. Bir dönem Türkiyesi’nde, ideolojik farklılıklar sebebiyle gençlik grupları arasında canhıraş kavga yaşanırken, Akıncılar, ne yaptığını bilen aklıselim yegâne gruptu. Yegâne gruptu derken, resmi tabela olarak sadece Akıncılar Derneği mensuplarını değil, İslamcı çizgideki diğer dernek ve ekol mensuplarını da kastederek, adeta büyük bir şemsiye ismi olarak ifade etmek istiyorum. Yani Akıncılar derken kastettiğim, bir dönem Türkiye’nin İslami/İslamcı çizgideki, başta Milli Türk Talebe Birliği olmak üzere sair dernek, ekol, yapılanma biçimindeki gençlik gruplarını da ihata edecek şekilde isimlendiriyorum.

Akıncılar‘a Nasıl Gelindi

Şu bir sosyolojik gerçektir: dünyadaki modalaşan fikirler az ya da çok bütün devletleri/milletleri etkiler. Bu, günümüz sosyal medya internet gibi yoğun iletişim çağında böyle olduğu gibi, eskiden de böyleydi. Belki biraz etkileşim hızı yavaş idi.

18. yüzyıl dünyasında başlayıp, 19. yüzyılda yoğunlaşan dönem; daha önceki bireysel olarak filozof ya da sosyologların toplumsal hayata ilişkin belirledikleri kuralların ve önerilerin, toplumlarda ideoloji, doktrin ya da resmi bir söylem şeklinde kendisini gösterdiği dönemdir. Bu işin öncüsü Avrupa olmuştur, ki alameti fârikası 1789 Fransız ihtilalidir. Ardından bu modadan Avrasya diyebileceğimiz coğrafyada, Ruslar, Osmanlılar ve diğer Müslümanlar da nasibini almıştır. Devamında da Uzakdoğu...

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında batıdan ithal fikirlerle, moda ulus devlet dürtüsüyle önce farklı din ve ırk mensupları emperyal batının desteğiyle Osmanlı’ya karşı bağımsızlık mücadelesi vermiş, daha sonra aynı duygular Müslüman Arap dünyasında da baş göstermiştir.

Birinci Dünya Savaşı sonrası, Anadolu ve Trakya’da kurulan Türkiye Cumhuriyeti devleti de, Türk ırkı esasına dayanan bir ulus devleti şeklinde yapılanmıştır. Bu hususu hiçbir zaman resmi söylem olarak kabul edilmemiş olsa da.

1917 Bolşevik ihtilali ile birlikte, bir taraftan ulus devletler liberalizm, kapitalizm, karma ekonomi, sosyalizm, nasyonel sosyalizm, komünizm olarak kendilerini tanımlayan devlet yönetim sistemleri oluştururken, diğer taraftan gerek salt mensubu bulundukları ideolojilerin propagandası amacıyla, ve gerekse tamamen kendi ulus devletlerinin Siyasal ve ekonomik çıkarları uğruna, düşüncelerini fikirlerini ideolojilerini sınırları aşan bir şekilde insanlara yayma, onları ikna etme, onların resimlerinin de kendi resimleri gibi oluşmasını sağlama çabalarına girmişlerdir.

Her ne kadar yukarıda beyan edildiği gibi, Osmanlı entelektüel dünyasında bir fikrî teâtî olarak var olsa da, Tek parti döneminin son ermesi ile birlikte, görece serbest ortamda, Türkiye insanı da yukarıda değindiğim Sosyalizm, Komünizm, Nasyonalizm gibi düşüncelerin mensuplarının propagandalarına büyük kitleler halinde maruz kalmışlardır.

Akıncılar’ın Diğer Gençlik Gruplarından Farkı

Diğer bir ifadeyle, Türkiye’de, 68 kuşağı dönemine dek bu fikirlerin propagandası sadece fikrî düzeyde yapılırken, 70‘lerin başından itibaren, bu mücadele fikrî düzeyi çoktan aşmış ve her bir düşünce mensubu diğerine karşı, sonraları silahların dahi kullanıldığı fiziki şiddete dönüşmüştür.

Bu gruplaşmalar ve saldırılar, öncelikle üniversite gençliği arasında baş göstermiş, sonraları işçiler, memurlar, serbest çalışanlar ve hatta işverenler/patronlar arasında dahi, aynı gruplanmalar yaşanmıştır. Hatta bunlar arasında da çoğu kez sözel olsa da zaman zaman eylemsel mücadeleler kavgalar da gerçekleşmiştir.

İşte Akıncılar Derneği, böyle bir Türkiye ortamında, İslami/İslamcı gençliğin sesi olarak doğdu, 1970‘lerin başlarında. Genelde dünyada, özelde Türkiye’de Müslüman bir gencin, insanlara, olaylara, diğer düşünce ve ekollere, eğmeden bükmeden Müslümanca duruşun nasıl olacağını gösterdi, yaklaşık 7-8 yıl boyunca.

Gerçi yukarıda temas ettiğim gibi, tarihi daha eski olan ve sırf İslamcı duruş sergileyen başka dernek teşkilat grup yapılanmalar da var idi. Ama bunlar ya sadece öğrenciler arasında, ya bölgesel, ya emek veren bir eğiticinin etrafında şeklinde yapılanmalar idi. Akıncılar ile bunlara kitlesellik kazandırdı.

Bir Dönem Türkiye Gençliğinin Yüz Akı: Akıncılar ve İzmir Özeli

Yalnız burada MTTB ‘ye ayrı bir paragraf açmalıyım. Çünkü MTTB 1916 yılında kurulmuş bir öğrenci teşkilatı idi. Yani Türkiye Cumhuriyeti devleti teşkilatından daha kadim bir teşkilat idi. Bir öğrenci teşkilatı idi. Millî Türk Talebe Birliği 1960’ların başında net İslami bir çizgiye evrilmiş talebe teşkilatıdır. Daha sonra kitleselleşmiş olan Akıncılar Teşkilatı, MTTB’de yetişen İslamcı gençliğin ürünü denilse yeridir.

1960‘ların MTTB‘si ve 1970‘lerin hem MTTB hem Akıncılar’ı, Türkiye’deki o dönemin diğer gençlik teşkilatlarından oldukça farklı bir yönü vardır.

Kabaca gerek sol fraksiyonlarının her biri ve gerekse sağa fraksiyonlar fikirlerinin topluma kabul edilmesi uğruna sokağa inip kavgaya girmişlerdir. İdeolojilerini topluma zorla benimsetme cihetine gitmişlerdir. İşte bu noktada Gerek MTTB ve gerekse Akıncılar hiçbir zaman bir politika olarak kavgaya girmemişlerdir. Bilhassa Akıncılar’ı ideoloji uğruna sokak kavgasına çekmeye çok çalışmışlar, hatta bu nedenle bireysel saldırılar yapmışlar, Akıncılar bu nedenle kaç kez şehid vermiş, ama Akıncılar bu oyuna gelmemiş, fikirlerinin propagandası uğruna sokağa inmemiş, şiddete tevessül etmemiştir. Hatta biraz konu dışı ama, Türkiye hakkında emelleri olan emperyalist güçlerin/dış güçlerin içimizdeki uzantılarının ve FBI, CIA, MI6 gibi yabancı istihbarat örgütlerinin, Türkiye’deki gençleri sokağa dökmek için bilinçli şekilde kışkırttılar, ve gençliği 12 Eylül ihtilalini meşrulaştırmanın aparatı olarak kullandıkları söylenir.

Bu nedenle diyorum, Akıncılar, Türkiye’de bir dönem gençliğin yüz akıdır.

İzmir Özelinde Akıncılar

1916 yılından beri faal olan ve tüm Türkiye’de teşkilatları bulunan MTTB’nin 12 Mart 1971 muhtırasıyla birlikte kısa bir süre faaliyeti askıya alınır, daha sonra tekrar faaliyete geçer. Ama MTTB’nin özelliği, adı üstünde sadece öğrenci teşkilatı olmasıdır. Akıncılar ise yalnız öğrenci teşkilatı değil tüm gençliği ihata eden bir yapılanma idi. Buna ihtiyaç var idi.

1974 senesinde kurulan Akıncılar da, kısa sürede tüm Türkiye’de teşkilatlandı. Aynı dönemde Akıncılar teşkilatı İzmir’de de kuruldu.

İzmir Akıncılar teşkilatının başkanı, efsane isim, Şehid Bahattin Yıldız Ağabeyimiz idi. Şehid diyorum, çünkü, hayatı boyunca hep mustazafların yanında yer almış olan Bahattin Ağabeyimiz, emperyal dünyanın saldırısına ve zulmüne maruz kalan dünyanın Afganistan coğrafyasındaki mustazaf Afgan halkının mustazaf yetimlerinin barınma ve iaşe problemlerini halletmek için yurt yapma faaliyetleri amacıyla Afganistan’a yaptığı seyahatlerin birinde, maruz kaldığı uçak kazasında şehit olmuştur.

İzmir Akıncılar Teşkilatı şanslıydı. Çünkü yıllar yılı böyle bir fedakâr başkanları var idi. Yalnız fedakâr değil, aynı zamanda cefakâr, metanetli, ferasetli, mütevazı, meseleleri takipçi ve hiç belli etmese de fark edilmese de mükemmel bir entelektüel boyutu olan, üretken bir Ağabeyimiz idi.

İzmir Akıncılar’ı denilince Bahattin Ağabeyimize yer ayırmamak olmaz elbette, ve de aslında hakkında daha çok malumat verilmesi gerekir de, bu bir Bahattin abi yazısı ya da biyografyası değil.

Bahattin abiden sonra, Akıncılar derneği İzmir Şubesi Başkanlığı için bu yazının sahibi kardeşiniz görevlendirildi.

Görevimiz kısa sürdü, ama bir efsanenin ardından gerçekleştiği için, varlığımız ya da yokluğumuz bilinmedi bile. Meramımı izah için nükte yapayım, mesela Turgut Özal’ın ardından Yıldırım Akbulut ya da Mesut Yılmaz gibi. Yahut Tayyip Erdoğan’ın ardından Ahmet Davutoğlu ya da Binali Yıldırım gibi...

Bir Dönem Türkiye Gençliğinin Yüz Akı: Akıncılar ve İzmir Özeli

Bahattin ağabey döneminde olduğu gibi, Bendeniz döneminde de, Akıncılar Derneği’ni ve de dolayısıyla İslamcı gençliğimizi, olanca gücümüzle tedbirlerimizle sokak olaylarına sokmamaya çalıştık. Bütün gayretimiz, İzmir gençliğine, okullar planında, yurtlar planında, değişik kültürel etkinlikler planında Müslümanca duruşun nasıl olması gerektiğini göstermeye çalışmak, bunun için de mensubumuz olan gençlerimizi sağlıklı bir İslami bilinçle kuşanmalarını sağlamak olmuştur. Bunun için kültürel eğitsel etkinlikler yapmaya çalışılmıştır. İçedönük bu tür gayretler gerçekleştirildiği gibi, günlük aktüel olaylara Müslümanın bigâne kalmaması gerektiği bilinciyle, o zamanlar moda olan bir kitlesel iletişim yöntemi olarak, bildiri basıp halka bildiri dağıtıyor idik. Diğer gençlik gruplarının yaptığı gibi.

Gerçi, umumi sağ yapılanmalar diyebileceğimiz ülkücüler teşkilatının o zamanların İzmir’inde ciddi bir etkinlikleri yoktu. İzmir’deki genel gençlik arasında var olan tüm mücadele ve kavga gerek okullarda gerek sokakta sol fonksiyonların kendi aralarındaki teşkilatları içindeydi.

Yeri gelmişken yaşanan bir hadise ve bir derginin doğumunu anlatayım. Yukarıda beyan ettiğimiz gibi, gerek kişiler, gerek ülke, gerek dünya çapında, gerek siyasi gerek kültürel olaylar etkinlikler beyanlar sebebiyle, Müslümanca duruşumuzu bakışımızı İzmir halkına yansıtmayı gerekli görüyor idik. Bunun içinde yaygın olan bildiri, bizim kuşak bilir, teksir makinasında çoğaltarak, İzmir’in meşhur Kemeraltı’sında halka dağıtıyorduk. Ama polisler geliyor hem bizim gençlerimizi toplayıp karakola götürüyor hem de dağıtılmayan bildirilerimize el koyuyorlardı. Bizleri karakola götürüyor, karakoldakilerin inisiyatifine göre, 3 saat 5 saat ya da gece yarısından sonrasına kadar karakolda tutuyor, sonra salıveriyorlardı. O zamanlar ikinci MC hükümeti iktidarda idi. (açılımı ikinci milliyetçi cephe: AP, DP, CGP MHP koalisyonu. MSP birinci MC’de var idi de, ikincisinde yoktu)

Birinde gençlerimizi gece üçte bıraktılar, ben gitmedim karakolda bekledim, sabah komiser geldi, Kemeraltı’na daha önce DEV-GENÇ’in rahatça dağıttığı bildiriden bir örneği cebime koymuştum, bunu komisere gösterdim “”Neden,” dedim, “onlar rahat rahat dağıtıyor bildiriyi de, biz dağıtırken engel olunuyor, arkadaşlar karakola getiriliyor, saatlerce bekletiliyor. Üstelik MC hükümeti döneminde.” Komiser dedi ki, “O bildiri değil ki, o dergi, süreli yayın. Böyle dergi mi?” olur dedim, A4 kâğıdı büyüklüğünde tek sayfa.” “Bak” dedi, “arka sayfanın en altında tek satır olarak ne yazıyor? Şu dergi, yönetim yeri şu, sahibi ve sorumlu müdürü şu, 15 günde bir çıkar süreli yayındır... Onlar yasal dergi dağıtıyorlar paralı ya da parasız. Karışamayız.”

Anmadan geçemeyeceğim, Musa Kırca kardeşim, gerek biçim gerekse muhteva tabldot boyut denilen, bir günlük gazete sayfasının yarısı boyutunda mükemmel bir gazete çıkardı, Akıncılar derneğimiz adına. Her ne kadar resmi sahip ve yazı işleri müdürü bendeniz gözüksem de. 1979–80’lerin İzmir’inde iki haftada bir perşembe günleri, Suffe adındaki bu dergimizi çıkartırdık, cuma günü derneğe gelen öğrenci kardeşlerimizin her biri 50-100 adet dergiyi alır, bir camiye gider, cumadan sonra cami cemaatine dergiyi dağıtırdı. Cemaatin içinden bazıları da, derginin cüzi bir bedelini görür, o bedeli öğrenci kardeşimize verirdi. Kardeşimizin on beş gün ya da bir aylık cep harçlığı bu şekilde çıkmış olurdu. Derginin maliyeti de, üçüncü sayfada duyarlı Müslümanların ticari işletmelerinin yer alan reklamlarının bedelinden karşılanıyordu. 15.000 basıyor dağıtıyor idik, o zamanın İzmir’in de mükemmel bir tirajdı bu rakam.

Burada toplantı, konferans, yürüyüş gibi sosyal etkinliklerde o mükemmel, hem epik hem didaktik konuşmalarıyla, hitabıyla gençlerimizi zinde ve duyarlı tutan Kenan Güneş kardeşimizi de anmalıyım.

Ayrıca, Akıncılar derneğimizin temel misyonu gençlerimizin eyyamcı olmamaları, toplumumuz ve insanımız hakkında duyarlı olmaları, ahlaki bütün Müslümanca bir duruş sahibi insanlar olarak yetişebilmeleri idi. Bunun için de doğru ve derin bir İslamî bilgi ile mücehhez olmaları gerekliydi. Bu konuda da emeğini esirgemeyen Hüseyin Avni Kansızoğlu Hocamızı/Ağabeyimizi de anmalıyım.

Elbette dernek bu dördümüzden ibaret değildi. Yarım asır sonra, bir çırpıda aklıma gelenleri yazdım. Yoksa sürekli olarak dernekle haşır neşir olan çok daha fazla kardeşimiz mevcut idi.

Hüseyin Avni hocamızın periyodik dersleri, gençlerimiz arasında genel kabul gördüğünden, hocamız derneğe daha fazla zaman ayırır oldu. Dolayısıyla başkanlık görevini Hüseyin Avni hocamızın daha iyi deruhte edeceği şeklinde oluşan kanaatimize binaen, başkanlık görevini Hüseyin Avni hocamıza devrettik. Ama maalesef birkaç ay sonra 12 Eylül 1980 darbesi gerçekleşti ve o güzelim derneğimiz tüm Türkiye’deki bütün diğer dernekler gibi kapatıldı.

Yukarıda eyyamcı kelimesini kullandım. Buna bir paragraf açmalıyım. O yıllarda bu kelime insan tanımlamakta, bilhassa gençlik tanımlamakta bizim güçlü bir jargonumuz idi. Bir Müslüman genç, eyyamcı olmamalıydı. Çünkü Müslüman kendi insanından, toplumundan, cemaatinden, onun her tür ahvalinden sorumlu olması gerekirdi. Bu konulardaki bütün olumsuzlukları kendisine dert edinmeliydi. Edindiği bu derdin giderilmesini tek başına yapamayacağından bir dernekte, bir teşkilatta yer almalıydı. İşte Akıncılar onun için var idi. Eyyamcı ise gününü gün eden, ki Arapça eyyam kökünden gelmekte ve günlük yaşamak gibi anlama gelir zannederim, bilhassa gençler arasında hazlarının peşinde koşan işe yaramaz insan prototipi tanımlıyordu. Sol ve sosyalist dünyada da DEV-GENÇ’ten mülhem ya da kinayeten SEV-GENÇ tabiri kullanılırdı, bizdeki eyyamcı kavramının karşıtı olarak. Ülkücü dünyasında da mutlaka var idi bir isimlendirme ama, onu ben bilmiyorum.

Evet, Akıncılar, Türkiye’de sorumlu, duyarlı, yani bilinçli Müslüman yetiştirmenin bir çatısıydı. Yarım asır da geçse özlemle anıyorum...