İçeriğe geç
Ara
Deneme · Sayı 68 · Ekim 2026

Bir Kuşağın Yazılmamış Öyküsüne Bakmak / Kısa Bir Ömür, Derin Bir İz: Akıncılar

Akıncılar Derneği, 1975 yılında Ankara Devlet Mimarlık ve Mühendislik Akademisi (ADMMA) bünyesindeki bir grup idealist öğrenci tarafından, Tevfik Rıza Çavuş’un başkanlığında kurulmuştur. Takvimler 1980 askeri darbesini gösterdiğinde ise derneğin faaliyetlerine son verilmiş ve dernek kapatılmıştır. Her ne kadar kurumsal ömrü kısa sürmüş olsa da hafızalarda oldukça kalıcı bir iz bırakmıştır.

Betül ZeyrekÖğretmen-Yazar
5 dakikalık okuma

Serkan Yorgancılar 1977 yılında Konya’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Konya’da tamamladı. Üniversite yıllarında çeşitli gençlik çalışmalarına katıldı ve MGV başkanlığı da yaptı. Sosyoloji alanında çalışmalar yaptı ve doçent oldu. Aynı zamanda Yorgancılar Sosyolog ve Akademisyendir. Çeşitli yöneticilik görevlerinde bulundu. 2010 – 2012 yıllarında TYB yönetiminde yer aldı. Şu an hâlâ Ankara’da bir kurumda yöneticilik yapmaktadır.

Serkan Yorgancıların Akıncılar: İslamcı Gençliğin Yazılmamış Öyküsü adlı çalışması Ocak 2016 yılında Otorite Kitap tarafından yayımlanmıştır. 240 sayfalık bu kitap Akıncıların kuruluşundan 12 Eylül sonrasındaki sürece kadar uzanan bir dönemi ele alıyor. Eser aynı zamanda 1970’lerin İslamcı gençliğin düşünce dünyasına açılan bir pencere niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle çalışmayı, bir dönemin gençlik hareketinin kitabı olarak da nitelendirebiliriz.

Eser, kabaca iki bölümden oluşuyor. İlk bölüm, giriş ve 39 konu başlığından oluşuyor. Tarihi bir seyir içerisinde bu başlıklar altında “Akıncılar kimdir, kuruluşunun amacı nedir, prensipleri ve hedefleri nelerdir, dernekleşme süreci ve beraberindeki çalışmaları ile kapatılma süreci” ile devam eden bir içerik yer alıyor. İkinci bölümde ise Akıncılar’ın kuruluş ve devam aşamasındaki birbirinden kıymetli 12 isim ile yapılan röportajlar yer alıyor.

İçeriğinin bu şekilde olduğunu görüp bu eserin sadece bir teşkilat tarihi olduğunu düşünmek ve söylemek doğru bir yaklaşım olmayacaktır. Zira meseleye bu açıdan yaklaşmak, özünü ıskalamamıza neden olur. Çünkü Yorgancılar, eserinde Akıncılar Derneği'nin kuruluş ve kapanış sürecinden ziyade, bir kuşağın kendisini yeniden arayış, keşif ve yeni bir fikirle yeniden var etme gayretini ele almaktadır.

Bazı dönemler kolay kolay unutulmaz, hafızalara mıh gibi çakılı kalır. Bu dönemdeki gençler sadece kendi sorunlarını değil, gelecek kuşakların da sorunlarını ve sorumluluklarının ağırlığını taşır. 1970'li yıllar, tam olarak böyle ağır sorunların içine doğan, bu sorunlarla büyüyen ve yetişen bir gençliğe sahne oluyor. Sağ ve sol çatışmalarının sokaklara taştığı, siyasetin hayatın her alanında varlığını ciddi olarak gösterdiği bu yıllarda, gençlik yeni bir hareket arayışına girmiştir. Akıncılar, işte bu dönemin bir ürünüdür.

Akıncılar Derneği, 1975 yılında Ankara Devlet Mimarlık ve Mühendislik Akademisi (ADMMA) bünyesindeki bir grup idealist öğrenci tarafından, Tevfik Rıza Çavuş’un başkanlığında kurulmuştur. Takvimler 1980 askeri darbesini gösterdiğinde ise derneğin faaliyetlerine son verilmiş ve dernek kapatılmıştır. Her ne kadar kurumsal ömrü kısa sürmüş olsa da hafızalarda oldukça kalıcı bir iz bırakmıştır.

Akıncılar hareketini doğru tahlil edebilmek için, öncelikle 1970’li yılların Türkiye’sine ve o dönemin İslamcı gençliğinin ortaya koyduğu aksiyona bakmak gerekir. O dönemde Türk siyasi hayatında sağcılık, milliyetçilik, muhafazakârlık ve dindarlık tek bir çatı altında varlığını devam ettirmiştir. Ancak 1970'li yılların ikinci yarısından itibaren, hem fikri hem de pratik düzlemde ayrışmalar yaşanmaya başlanmıştır. Bu durum gençliğin İslamileşme sürecini de oldukça derinden etkilemiştir. Yeni fikirlerin ortaya atılması bu ayrışmanın da bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Böylece İslamcı gençliğin fikriyatında "İslam" sadece bireysel dindarlık ile sınırlı kalmayarak toplum, siyaset, adalet, devlet ve dünya düzeni gibi meselelerde de varlığını göstermeye başlıyor.

Bu konuda en önemli destek hâlihazırda var olan MTTB'den (Milli Türk Talebe Birliği) geliyor. MTTB'de yetişmiş olan fakat teşkilatın çatışma ortamındaki tutumundan rahatsızlık duyanlar, şiddet ile karşı koymayı kabul etmeyenler, şiddeti reddedenler Akıncılara yöneliyor. Bu durumda Akıncılar Derneği İslamcı gençliğin nasıl bir hareket olması gerektiğine ilişkin arayışın yeni bir aşamaya geçmesi olarak düşünülebilir.

Akıncılar; iman, fikir, ahlak ve aksiyon kavramlarından oluşan fikirleri ile kendilerini tanımlıyorlar. İslamcı gençlik yalnızca inanmakla kalmaz, inandığı değerler doğrultusunda harekete geçer. Yani aksiyona dönüştürür. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, aksiyonun fikrin önüne geçmemesidir. "Önce iman ve fikir, ardından aksiyon; fakat fikirsiz aksiyon, maceracılıktan ibarettir" diyen Necip Fazıl'ın ifade ettiği gibi...

1970'lerin Türkiye'sinde sokaklarda şiddet vardır, gençler ideolojik çatışmalar nedeniyle hayatlarını kaybetmektedirler. Şiddete karşı olsalar da bazı olaylar can sıkmaya başlamıştır. Doğal olarak Akıncılar da bu duruma daha fazla kayıtsız kalamazlar ve farklı yaklaşımlar ortaya çıkar. Kitapta, Akıncıların kendi aralarında ayrışma durumlarına da yer veriliyor. Bu sanırım elimizdeki eserin günümüzde hâlâ okunmasının da sebeplerinden biri: Her yönü ile ele almayı başarmış olmak.

Bir Kuşağın Yazılmamış Öyküsüne Bakmak / Kısa Bir Ömür, Derin Bir İz: Akıncılar

Akıncılar ilk kurulduğu zamanlarda öğrenci gençlik üzerinden şekillenen bir yapı olsa da zamanla Akıncı İşçiler, Akıncı Memurlar, Akıncı Sporcular ve Akıncı Liseliler gibi yapılanmalar ortaya çıkmıştır. Bu oluşumlara bakınca Akıncıların yalnızca üniversite gençliğinin bir hareketi olarak kalmak istemediğini anlıyoruz. Daha geniş bir teşkilatlanma çabası var.

Akıncı Gençlik; Filistin, Afganistan, İran ve İslam dünyasının farklı bölgelerindeki gündemlerle de karşımıza çıkıyor. Sadece Türkiye'den ibaret kalmıyor, geniş bir ümmet tasavvuru amaçlıyor. Akıncıların tüm İslam dünyasındaki gelişmelere gösterdiği bu yoğun ilgiye Yorgancılar zaman zaman eleştirel yaklaşıyor. Akıncıların bu yoğun ilgisinin milliyetçi temelde kendi meselelerine yönelik ilgiyi gölgede bırakabildiğine ilişkin düşüncelerine yer veriyor. Var olanı olduğu gibi aktarıyor.

İlk bölümde daha çok belgeler ve yayınlar üzerinden kurulan Akıncıların tarihi ele alınırken, ikinci bölümde kişisel fikirlere yer veriliyor. Yazar eserde yalnızca Akıncılar hakkında tarihsel olayları sıralamıyor; o olayların içerisinde yer alan insanlardan da bahsediyor. Bu yüzden olacak ki esere bir ikinci bölüm ekliyor: “Röportajlar”.

Bu bölümde artık tarihin, hâlâ canlılığını koruyan hafızaları konuşmaya başlıyor. Herkesin hafızası aynı olmadığı için hatırlanan şeylerde de farklılıklar olabiliyor. Tarihi süreç ve beraberinde yaşanılanlar, hatırlananlar üzerinden yeniden ele alınıyor. Yaşayan hafızalar sorulan sorulara verdikleri cevaplar ile süreci yeniden anlatıyor.

Tarihler 12 Eylül 1980’i gösterdiğinde Akıncıların teşkilat olarak varlıkları sona eriyor. Dernekler kapatılıyor, davalar açılıyor, insanlar tutuklanıyor ve devamında bir yargılama süreci başlıyor. Akıncılar, sonrasında hafızalardaki hatıralarda yaşamaya devam ediyor.

Son olarak diyebilirim ki; Yorgancıların geçmişin portresinden bugüne uzanan bu eseri, dönemin canlılığını hala koruyan hafızasına oldukça kapsamlı bir pencere aralamıştır. İslamcı Gençliğin Yazılmamış Öyküsü, yalnızca geçmişte kalmış bir gençlik hareketini tanımak isteyenler için değil; Türkiye’nin geçmişinde, yakın tarihinde gençlik, fikir, siyaset ve inanç arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu anlamak isteyenler için de okunmaya değer, kıymetli bir çalışma.

Bunca sayfanın ardından geriye dönüp baktığımda kitaptan ne kadar çok şey öğrendiğimi fark ediyorum. Geleceğe doğru bir yol çizmek isteyenlerin de bu kitaptan öğreneceği çok şey var. Ruhunuzu sarsacak, yer yer rahatsız edecek, sizi düşündürürken aynı zamanda sorgulamanızı da sağlayacak bir eser.

Anlatılacak o kadar çok şey vardı ki, neresinden bahsedersem bahsedeyim hep bir şeylerin eksik kalacağını hissediyorum. Sanırım hatıralarla dolu, beş yıla sığdırılmış büyük bir mücadelenin; bir ideale, bir fikre ve bir inanca duyulan bağlılığın izlerini taşıması etkiledi beni. Fikirler insanın hayatında önce tohum olarak var oluyorlar sonrada filizlenerek varlıklarını devam ettiriyorlar. Sonra zaman, şartlar ve yaşananlar onları bambaşka yerlere taşıyorlar, sürüklüyorlar. Nice güzel fikirler bu sayede geleceğe taşınıyor belki de…

Bir kitap bitiyor, kendi düşünceleriniz ise yaşamaya devam ediyor, tıpkı şu an benim düşüncelerim gibi…